صنعت فولاد ایران امروز عمری بیش از نیم قرن را در کارنامه خود دارد و بیش از چهار دهه در عصر انقلاب اسلامی به حیات خود ادامه داده است و اکنون در جایگاه دهمین فولادساز جهان، راهبرد خود را مبنی بر توسعه در کنار آب ترسیم کرده است.

آمارهای فولادسازی ایران گویای آن است که در چارچوب برنامه‌های پنج‌ساله سیاست افزایش تولید و ارتقای ظرفیت این بخش دنبال شده، به گونه‌ای که در چارچوب نخستین برنامه توسعه (۷۲- ۱۳۶۸) تولید شمش فولادی در این دوره (در مجموع) رقم ۱۲.۳ میلیون تن را نشان می‌دهد و ظرفیت اسمی ثبتی در سال ۱۳۷۲ رقم ۶.۲ میلیون تن شد.

 

***نامناسب بودن رشد ظرفیت نسبت به تولید

کارنامه صنعت فولاد در دوره 20 ساله (۹۱- ۱۳۷۲) گواه آن است که فولادسازان با وجود تلاش ارزشمند برای رشد تولید، اما همواره از متناسب نبودن رشد ظرفیت تولید نسبت به رشد تولید در رنج بوده و از این فاکتور به عنوان کاهش بهره‌وری در این بخش یاد شده است.

واقعیت اینکه آمار متقنی در این ارتباط، محل رجوع نبوده و مرجع رسمی این داده‌ها وزارت صنعت، معدن و تجارت در این دوره است، اما پیش‌تر وزارت صنایع و معادن آماری در دسترس قرار داده بود، که امروز چندان مورد استناد قرار نمی‌گیرد، زیرا برنامه‌ها به اتکای داده‌های پیشین پیشرفت نکرده، این اختلاف آماری از بخش استخراج مواد معدنی شروع تا صنعت فولاد تداوم دارد.

 

***مرور کارنامه دولت یازدهم در صنعت فولاد

آمار وزارت صنعت، معدن و تجارت نشان می‌دهد در سال ۱۳۹۲ ظرفیت فولاد کشور به رقم ۲۲.۵ میلیون تن رسید، در حالی که میزان تولید رقم ۱۶.۱ میلیون تن ثبت شد و در سال ۱۳۹۳ بدون تغییر در میزان ظرفیت، رقم ۱۷.۵ میلیون تن تولید اعلام شد.

سال ۱۳۹۴ که پایان برنامه پنجم قلمداد می‌شود، بدون احتساب سال ۱۳۹۵ به عنوان سال تنفس برنامه، ظرفیت اعلامی رقم ۲۳.۷ میلیون تن بود، اما میزان تولید به سطح ۱۶.۷ میلیون تن رسید.

سال ۱۳۹۵ هم ظرفیت به رقم ۲۹.۸ میلیون تن بالغ شد و تولید در سطح ۱۸.۵ میلیون تن ثبت شد.

 

***برنامه ششم و برنامه‌های صنعت فولاد

برنامه پنج‌ساله ششم توسعه (۱۴۰۰- ۱۳۹۶) در صنعت فولاد هم هم‌سو با سند چشم‌انداز (۱۴۰۴) طراحی شده، به گونه ای که برای سال ۹۶ ظرفیت ۳۱ میلیون تنی هدف قرار گرفت که تولید ۲۱.۸ میلیون تنی رقم خورد و در سال ۹۷ که ظرفیت بیش از ۳۳ میلیون تنی مورد انتظار بود، بیش از ۲۴.۶ میلیون تن تولید به دست آمد.

چشم‌انداز صنعت فولاد در افق ۱۴۰۴ دستیابی به ظرفیت ۵۵ میلیون تن در نظر گرفته شده که با روند پیشین، انتظار می‌رود تولید به رقم ۴۸ تا ۴۹ میلیون تن فولاد محقق شود.

 

***عطش صنعت فولاد و کم‌آبی کشور

آمارهای مختلفی در زمینه میزان آب مورد نیاز و مصرف این بخش مطرح است، عطش صنعت فولاد همواره یک دغدغه برای واحدهای تولیدی بوده و در این ارتباط آمده میزان کل مصرف آب در صنایع فولادی اکنون رقم ۲۷۵ میلیون متر مکعب در سال است و در کل استان‌های کشور، در مجموع ۴۶ درصد مصرف آب صنایع متعلق به صنعت فولاد بوده که بیشتر آن از محل بازیافت آب‌های مصرفی حاصل می‌شود.

واقعیت اینکه امروز ۸۵ درصد از مجموع (توانمندی) واحدهای فولادی در ایران خواسته یا ناخواسته در مرکز کشور تجمیع شده‌اند که عمده آب مصرفی آن‌ها از طریق پساب‌های شهری و کشاورزی تامین می‌شود.

 

***سیاست توسعه فولاد در آب‌های جنوب

امروز توسعه صنعت فولاد با رویکرد به مناطق برخوردار از منابع آبی در دستور کار است و اجرای ۱۰ میلیون تن فولاد در منطقه چابهار و ۱۰ میلیون تن در استان هرمزگان (بندرعباس) به عنوان رویکرد جدی پیش‌بینی شده و اکنون انتظار می‌رود مسیر این صنعت به سوی افق چشم‌انداز به درستی طراحی و به اجرا گذاشته شده و اکنون تامین خوراک واحدهای فولادسازی به عنوان دغدغه‌ای جدی محسوب می‌شود.

بر اساس گزارشی از ایرنا، برنامه انتقال آب از دریای عمان به استان‌های شرقی کشور (سیستان و بلوچستان، کرمان، یزد و خراسان رضوی) هم‌سو با برنامه‌های توسعه صنعتی-معدنی دنبال می‌شود و به این ترتیب بخشی از نیازهای این بخش را پاسخگو است.​

 

***توسعه بومی سازی صنعت فولاد/ حضور پررنگ بخش خصوصی راهکار مقابله با تحریم‌ها

امسال به دلیل تحریم‌های ظالمانه شاهد نوسانات غیرمنطقی قیمت‌ها بودیم که راه حل آن حضور جدی بخش خصوصی است.
به گزارش خبرنگار صنعت، تجارت و کشاورزی گروه اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان، فولاد به عنوان صنعت مادر شناخته می شود و ده‌ها صنعت بالادستی و پایین دستی با آن مرتبط هستند. این صنعت مهم قبل از انقلاب اسلامی در کشور مغفول مانده بود، اغلب کالاهای مصرفی به دلیل حجم پایین تولید در کشور به صورت آماده وارد می‌شد و همین امر نیاز به ورق های فولادی را در سطحی اندک نگه داشته بود.

اما با آغاز بومی‌سازی این صنعت ارزشمند از ابتدای دهه شصت، امروز در چهل و یک سالگی انقلاب اسلامی شاهد بومی شدن صنعت فولاد در کشور هستیم.

در چشم انداز ۲۰ ساله کشور ۵۵ میلیون تن ظرفیت برای فولاد منظور شده است یعنی در سال ۱۴۰۴ باید به ظرفیت تولید ۵۵ میلیون تن فولاد در ایران رسید. طرح های بسیاری طی چند سال گذشته در کشور اجرایی شده و امروز ۳۵ میلیون تن ظرفیت تولید فولاد در کشور وجود دارد.

بر اساس این گزارش به دلیل راهبردی بودن فولاد و نقش مهم آن در اقتصاد کشور ، طی یک سال گذشته تحریم های ظالمانه غرب، شامل این محصول ارزشمند هم شده که مسئولان و فعالان این حوزه راه برون رفت از این مشکل را حضور پررنگ بخش خصوصی عنوان می کنند.

حمیدرضا رستگار رئیس اتحادیه فروشندگان آهن و فولاد در گفت وگو با خبرنگار صنعت، تجارت و کشاورزی گروه اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان، تصریح کرد: همانگونه که شاهد هستیم در آستانه چهل و یکمین سالگردانقلاب اسلامی، دشمنان قسم خورده با تحریم‌های ظالمانه و برنامه ریزی‌های از پیش تعیین شده، موجب برهم خوردن نظم مالی و اقتصادی کشور شده اند.

او ادامه داد: در این شرایط عوامل سودجو به دلیل نفوذ در لایحه‌های پنهان اقتصادی ضمن کسب سود فراوان با ایجاد جو روانی موجب تقاضای کاذب و پنهانی در خرید انواع کالاهای فولادی شده اند و با ادامه این روند بازار آهن و فولاد و فلزات دچار التهاب فراوانی در این مقطع زمانی حساس شده است.

رستگار تاکید کرد: فعالان واقعی این حوزه همواره متعهد و خواستار ایجاد بازاری سالم باسود منطقی بوده اند و موافق این گرانی ها، بازار سوداگرانه و دخالت افراد غیر مرتبط در حوزه توزیع نیستند.

رئیس اتحادیه فروشندگان آهن و فولاد ادامه داد: ما شاهد هستیم در پایان سال ، سرازیر شدن پول‌های سرگردان به سمت فولاد موجب برهم خوردن نظم و روال عادی این حوزه شده و بازار متاثر از آن و در تبعیت از این روند غیر سازنده قرار گرفته است. اما بار‌ها توزیع کنندگان در چنین وضعیتی عدم رضایت خود را از کاهش ارزش سرمایه و نبود نظارت واقعی اعلام کرده و وضعیت فعلی را نامطلوب و موجب تضییع حقوق خود و مصرف کنندگان دانسته اند.

رستگار بیان کرد: با توجه به شرایط خاص اقتصادی کشور و برای پیشگیری از دخالت سودجویان ما باید ابتدا دارای استراتژی و برنامه باشیم. باید با کنترل مبادی ورودی واردات و همچنین ایجاد تعادل در میزان نیاز و مصرف داخلی، کشف قیمت و نرخ گذاری بر اساس قیمت تمام شده کالا و اصلاح زنجیره‌های میانی و مسیر توزیع ، عرصه را برای رشد این محصول ارزشمند باز نگه داریم.

این مقام مسئول تاکید کرد: در این شرایط باید ضمن حمایت از بخش خصوصی واقعی به نقش‌های قانونی تشکل‌ها و اتحادیه‌ها احترام گذاشته و اهمیت بدهیم و از نظرات مراجع دارای صلاحیت مرتبط بهره ببریم.

او ادامه داد: با توجه به اهمیت این کالای استراتژیک در صنایع مختلف کشور، برای جلوگیری از سوء استفاده‌هایی که تاکنون شده است، ورود و تشدید کنترل دستگاه‌های نظارتی و امنیتی و قضایی برای تنظیم این بازار ضروری بوده و برای اصلاح امور باید تغییرات اساسی انجام شود.

رئیس اتحادیه فروشندگان آهن و فولاد در پایان گفت: دلایل دیگر‌ی که موجب گرانی‌ها و افسارگسیختگی قیمت‌ها شده، کمبود آهن اسفنجی برای تولید به بهانه صادرات، عرضه شمش با قیمت بالا در بورس فلزات ، عدم حضور و نظارت نماینده اتحادیه در کشف قیمت واقعی، فروش و عرضه قطره چکانی کارخانه‌های تولید کننده فولاد در بازار‌های آهن، تعیین قیمت‌ها در مراکز قیمت گذاری بدون حضور نماینده اتحادیه و توزیع کنندگان، عدم نظارت بر زنجیره‌های تولید در قیمت تمام شده آهن و فولاد و در کل عدم هماهنگی بین طرف‌های موثر در تصمیم سازی‌های راهبردی است که با برنامه ریزی های لازم و رفع این موانع ، صنعت ارزشمند فولاد، رشد و توسعه خواهد یافت.

فلزات آنلاین