به نظر می‌رسد واسطه‌هایی در این میان اقدام به خرید و فروش آهن اسفنجی می‌کنند که موجب می‌شود این مواد اولیه با کمبود روبه‌رو شده و با قیمتی بالاتر به‌دست واحدهای فولادی برسد؛ از همین رو وزارت صنعت، معدن و تجارت در بخشنامه‌ای جدید اعلام کرد که فروش آهن اسفنجی، تنها به واحدهای تولیدی که مصرف‌کننده واقعی این محصول باشند، عرضه شده و فروش آن به افراد حقیقی و حقوقی ممنوع است.
در این بخشنامه آمده است، پیرو مصوبات جلسه مورخ ۹۸.۱۱.۲۳ با حضور معاون امور معادن و صنایع معدنی و مدیران عامل واحدهای تولیدکننده آهن اسفنجی برگزار شد، به منظور حمایت از تولید و اطمینان از تامین مواد اولیه کارخانه‌های تولیدی از این تاریخ به بعد، فروش آهن اسفنجی تنها به واحدهای تولیدی که مصرف‌کننده واقعی آن محصول هستند و تنها متناسب با ظرفیت حقیقی تولید هر یک از واحدها، مجاز بوده است، بنابراین فروش آهن اسفنجی به سایر افراد حقیقی و حقوقی ممنوع است و در صورت دریافت گزارش خلاف دستورالعمل یادشده، مسئولیت متوجه شخص مدیرعامل بوده و برابر قوانین و مقررات مربوط برخورد خواهد شد.


***حضور واسطه‌ها در زنجیره فولاد

درباره وضعیت بازار آهن اسفنجی در کشور علیرضا شکوهی مدیر فولادسازی نی‌ریز عنوان کرد: در این موضوع که در زنجیره فولاد کشور، بخش قدرتمندی به عنوان واسطه‌ها حضور دارند، جای هیچ شکی وجود ندارد؛ زنجیره فولاد متشکل از معدن سنگ آهن، کنسانتره، گندله، آهن اسفنجی و فولادسازی است که این واسطه‌ها در تمام این زنجیره حضور دارند.
شکوهی در ادامه خاطرنشان کرد: با توجه به حجم معاملاتی که در زنجیره فولاد وجود دارد، افراد حقیقی کمتری توان خرید دارند، اما افراد حقوقی از این زنجیره خرید بسیاری دارند که ممکن است این افراد حقوقی در چرخه تولید فولاد نقشی نداشته باشند.
وی تصریح کرد: این افراد حقوقی ممکن است که با خرید آهن اسفنجی، آن را دپو کنند که بعدها در بازار گران‌تر به فروش برسانند یا اینکه آن را صادر کنند. حتی بین شرکت‌های واسطه نیز خرید و فروش آهن اسفنجی انجام می‌شود. در این بازه خرید و فروش توسط همین واسطه‌ها، قیمت‌ها نیز افزایش پیدا می‌کنند. از همین رو واحدهای فولادسازی برای تامین خوراک مورد نیاز خود مجبور هستند که وارد معامله با این واسطه‌ها شوند.
مدیر فولادسازی نی‌ریز با اشاره به این موضوع که دخالت‌های دولت تاثیر مثبتی در زنجیره فولاد نخواهد گذاشت، عنوان کرد: سهم‌بندی‌ها و بخشنامه‌های دولتی اثر خاصی بر تامین خوراک واحدهای فولادی نخواهد گذاشت، زیرا بازار براساس عرضه و تقاضا و علم اقتصاد پیش می‌رود، نه براساس دستورالعمل‌های حاکمیتی.

شکوهی در ادامه یادآور شد: یکی از مشکلات دست‌اندرکاران ما این است که سیاست‌گذاری را با اعمال قدرت اشتباه گرفته‌اند، سیاست‌گذاری بدون دخل و تصرف مستقیم، سبب ایجاد توازن در بازار می‌شوند و این موضوع نمی‌تواند با آیین‌نامه‌ها به‌صورت دستوری انجام بگیرد. این موضوع که دولت تعیین کند که تولیدکننده به چه کسی بفروشد یا به چه کسی نفروشد در حقیقت اعمال قدرت است.
وی در پاسخ به پرسش که با توجه به اینکه ایران دومین تولیدکننده آهن اسفنجی در جهان است چرا واحدهای فولادسازی هم‌اکنون با کمبود این مواد اولیه روبه‌رو هستند، گفت: برخی عوامل در بازار تغییر کرده‌اند، برای نمونه بخش قابل توجهی از مواد اولیه تولیدکنندگان فولاد، قراضه بوده است که تا پیش از این حدود ۵۰ درصد آهن اسفنجی و ۵۰ درصد قراضه یا ۷۰ درصد آهن اسفنجی و ۳۰ درصد قراضه استفاده می‌کردند، اما هم‌اکنون با توجه به افزایش بسیار بالای نرخ قراضه، دیگر مصرف قراضه برای واحدهای فولادسازی به‌صرفه نیست و هم‌اکنون با کمبود آن روبه‌رو هستند.
مدیر فولادسازی نی‌ریز ادامه داد: بازار فولاد به واسطه تعاملات واسطه‌ای شکل گرفته است. از سوی دیگر واحدهای فولادسازی نیز افزایش پیدا کرده‌اند و نزدیک به ۲۵ میلیون تن فولاد در کشور تولید
می‌شود. همچنین واحدها با کمبود، سنگ آهن، کنسانتره و گندله روبه‌رو هستند چراکه در دو سال گذشته تعداد قابل توجهی به واحدهای فولادسازی در کشور اضافه شده که سبب افزایش مصرف آهن اسفنجی شده است. با توجه به این شرایط در تابستان امسال میزان آهن اسفنجی برای واحدهای تولیدی سهمیه‌بندی شد.

 

***دولت دخالت نکند

همچنین مجید رضاپور کارشناس فولاد اظهار کرد: براساس مصوبات وزارت صنعت، معدن و تجارت نرخ محصولات در زنجیره فولاد براساس درصدی از شمش فولاد خوزستان در بورس کالا تعیین می‌شود. بر این اساس نرخ گندله و آهن اسفنجی را دولت در بورس کالا تعیین می‌کند و یکی از دخالت‌های دولت در زمینه قیمت‌گذاری است. بنابراین دولت این اجازه را نمی‌دهد که قیمت‌ها براساس عرضه و تقاضا تعیین شوند.
رضاپور در ادامه خاطرنشان کرد: با توجه به این شرایط عرضه آهن اسفنجی در بورس کالا برای تولیدکننده آن، سود بالایی به همراه نخواهد داشت، این در حالی است که شرکت‌ها به صورت معمول علاقه‌مند هستند صورت‌های مالی خود را در پایان سال با سود بالا نشان دهند. این سود نیز در حالی حاصل می‌شود که یک واحد فولادسازی تمام زنجیره را در اختیار داشته باشد. در غیر این صورت سود قابل توجهی حاصل نخواهد شد.
وی ادامه داد: ممکن است که با توجه به چنین شرایطی برخی واحدهای تولیدکننده حتی آهن اسفنجی خود را به پیمانکاران خود به فروش برسانند. از سوی دیگر ممکن است پیمانکار به صورت آزاد در بازار به فروش برساند.
این کارشناس فولاد در ادامه خاطرنشان کرد: تمام این شرایط از این موضوع ناشی می‌شود که زنجیره فولاد به صورت متوازن رشد نکرده است. براساس برخی آمارها حدود ۶۰ واحد تولید آهن اسفنجی در کشور وجود دارند که این واحدها نیاز به خوراک دارند که به صورت کامل تامین نمی‌شود. در این شرایط امکان واردات آهن اسفنجی نیز وجود ندارد.

رضاپور در ادامه تاکید کرد: زمانی که دولت در قیمت‌گذاری دخالت می‌کند، سبب ایجاد رانت می‌شود، بنابراین در این شرایط تولیدکننده فولاد با مشکل تامین خوراک روبه‌رو می‌شود.


***سهمیه آهن اسفنجی شرکت‌ های ذوب القایی ابلاغ شد

پس از حدود دوماه کار کارشناسی و تعامل رسته های ذوب القایی و آهن اسفنجی در انجمن توليدكنندگان فولاد و به دنبال جلسه اخیر دکتر اسماعیلی معاون جدید امور معادن و صنایع معدنی وزارت صمت با توليدكنندگان آهن اسفنجی، بالاخره 28 بهمن ماه سهمیه آهن اسفنجی واحدهای ذوب القایی تا پایان سال 98، به 7 شرکت عرضه کننده آهن اسفنجی ابلاغ شد.
در این نامه ها که برای شرکت های توسعه آهن و فولاد گل گهر، فولاد بافت، فولاد سبزوار، فولاد غدیر نیریز، فولاد میانه، فولاد شادگان و آهن و فولاد غدیر ایرانیان ارسال شده، ۹۲ شرکت ذوب القایی برای دریافت سهمیه آهن اسفنجی تا پایان سال جاری معرفی شده اند.

متن این نامه ها به صورت زیر است:

پیرو جلسه مورخ ۹۸/۱۱/۲۸ معاونت محترم امور معادن و صنایع معدنی با تولیدکنندگان آهن اسفنجی و در راستای تنظیم و آرامش بازار فولاد بویژه در ایام پایانی سال و تحقق الزامات رونق تولید از طریق تامین مواد اولیه مورد نیاز واحد های تولیدی، ضمن تامین آهن اسفنجی واحدهای تولید شمش فولادی به روش قوس، به پیوست سهمیه آهن اسفنجی تخصیص یافته به واحدهای ذوب القایی از محل تولید آن شرکت ها تا پایان سال جاری طبق جدول ذیل، به حضورتان اعلام می گردد.با عنایت به اهمیت موضوع دستور فرمایید اقدامات لازم جهت تحویل به موقع آهن اسفنجی به واحدهای ذیربط را معمول و گزارش مربوطه را بصورت هفتگی به این دفتر منعکس نمایند.

صمت