بازگشت آرامش و شفافیت به بازار ارز

این در حالی است که تکانه‌های شدید بازار ارز در یک سال و نیم گذشته و خارج شدن بازار ارز از حالت طبیعی، سبب شد موضوع راه‌اندازی این بازار با مصوبه شورای پول و اعتبار و تعیین هیات‌مدیره وارد فاز جدی‌تری شود و به گفته وزیر امور اقتصادی و دارایی، در هفته جاری عملیاتی شود.
اگرچه دولت در این مدت برای جلوگیری از ورود این نوسان‌ها به بازار ارز و سایر بازارها، راه‌های مختلفی را امتحان کرد و راهکارهای گوناگون داد اما تاکنون آن‌گونه که انتظار می‌رفت موفق نبوده و همین موضوع باعث شد تا راه‌اندازی بازار متشکل معاملات ارزی را که بحث راه‌اندازی آن در سال‌های ۹۱ و ۹۴ هم مطرح بوده است، این بار به شکل جدی‌تری مطرح و دنبال کند تا بلکه این بازار بتواند به بازار نوسانی ارز کمی ثبات ‌‌بخشد.

آن‌طور که فرهاد دژپسند، وزیر امور اقتصادی و دارایی اعلام کرده است، این بازار قرار است هفته جاری فعالیتش را آغاز کند و نرخ واقعی ارز نیز در این بازار مشخص شود. به گفته وی، فعالیت این بازار به‌زودی تاثیر مثبتی بر بازار ارز بر‌جای می‌گذارد. همچنین محمود شکسته‌بند، مدیرعامل بازار متشکل معاملات ارز بانک مرکزی ۱۷ اردیبهشت ‌‌از تکمیل همه مراحل ثبت شرکت و اجرای فاز عملیاتی این بازار به طور آزمایشی در آینده نزدیک خبر داده و اعلام کرده که کارهای کارشناسی، برنامه‌های نرم‌افزاری و شبکه‌های مورد نیاز این بازار نیز در حال طراحی و تدوین است و ساختمان محل استقرار بازار نیز تجهیز شده و به محض نهایی شدن ثبت شرکت، هیات‌مدیره، مدیران و کارشناسان در محل بازار متشکل ارزی مستقر می‌شوند.

***نحوه فعالیت 

اما بازار متشکل معاملات ارزی چگونه کار می‌کند؟‌ این بازار، بازاری است که با اهداف از پیش تعیین شده دولت‌ها از جمله کوتاه کردن دست دلالان بازار ارز و همچنین شفافیت معاملات راه‌اندازی می‌شود. بازار متشکل معاملات ارزی در بیشتر کشورهای در حال توسعه به طور موفق راه‌اندازی و اجرایی شده است. مدل کلی بازار به نحوی طراحی شده که در فاز نخست، معاملات نقدی ارز‌(اسکناس) راه‌اندازی و سایر روش‌های معاملات ارزی در مراحل بعد گسترش می‌یابد. بازار کارگزار‌محور بوده و عملیات مدیریت بازار از سوی تشکلی خود‌انتظام انجام شده و بر اساس شیوه‌نامه‌های مصوب بانک مرکزی فعالیت خواهد کرد، در ضمن‌، سامانه سفارش‌ها و معاملات مبتنی‌بر سفارش خواهد بود. یکی از مهم‌ترین اهداف راه‌اندازی بازار متشکل ارزی تبدیل شدن آن به مرجعی برای کشف نرخ و نرخ‌گذاری است به گونه‌ای که بانک مرکزی مرجع تعیین نرخ ارز در کشور شود؛ بدین صورت که نخستین معامله‌ای که هر روز صبح در بازار متشکل ارزی انجام می‌شود، نرخ ارز را تعیین کند. به این ترتیب نرخ ارز بر اساس عرضه و تقاضا تعیین می‌شود و امکان مداخله در نرخ‌گذاری کشورهایی مانند امارات و عراق وجود نخواهد داشت.
با وجود این، بازار متشکل ارزی در حالی به گفته مسئولان قرار است هفته جاری فعالیتش را آغاز کند که این موضوع مطرح است که در شرایط فعلی اقتصاد، این بازار تا چه اندازه می‌تواند اهداف مدنظر بازارساز را فراهم کند و زمینه ثبات قیمت‌ها را به وجود آورد.

***بازگشت حجم زیادی ارز به چرخه اقتصاد

محمدرضا پور‌ابراهیمی‌، رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی با اشاره به ایجاد بازار متشکل ارزی در هفته جاری، حمایت کمیسیون متبوعش از ایجاد این بازار را اعلام کرد و گفت: هفته‌های پایانی سال ۹۷ بانک مرکزی درباره مصوبه شورای پول و اعتبار در زمینه لزوم ایجاد بازار متشکل ارزی اقدام‌‌هایی انجام داد و وزیر امور اقتصادی و دارایی اعلام کرد در هفته جاری این بازار تشکیل می‌شود. پورابراهیمی با بیان اینکه حجم زیاد ارز در روزهای آینده و با تشکیل بازار متشکل به چرخه اقتصادی بازمی‌گردد، تاکید کرد: تشکیل این بازار انگیزه تمامی کسانی که به دلایل مختلف در طول ماه‌های اخیر ارز ناشی از صادرات غیرنفتی را به اقتصاد بازنگرداندند و به شکلی نتوانستند تسویه ارزی انجام دهند را برای بازگشت به اقتصاد و بازار افزایش می‌دهد.

وی افزود: اصلی‌ترین موضوعی که سبب شده بود فعالان اقتصاد‌ ارز خود را تعیین‌تکلیف نکنند و مشکلاتی در حوزه تعیین تکلیف تعهدات ارزی ایجاد شود، تعیین نشدن نرخ در بازار ارزی است و حجم زیادی تقاضا در بازار نیمایی به دلیل مابه‌التفاوت نرخ ارز ایجاد شد که درحال‌حاضر با افزایش عرضه ارز تقاضا تعدیل می‌شود.
این نماینده مردم در مجلس دهم، با بیان اینکه با آغاز به کار بازار متشکل ارزی، عرضه منابع ناشی از صادرات غیرنفتی به بازار افزایش می‌یابد، ادامه داد: بر این اساس، با تشکیل این بازار مکانیسم تعادلی بهتری در حوزه عرضه و تقاضای ارز شکل می‌گیرد. وی با اشاره به اینکه تقاضاها در حوزه بازار ارز در ماه‌های گذشته به سمت بازار نیمایی سوق داده شد، تصریح کرد: حجم زیادی تقاضا در بازار نیمایی در ماه‌های اخیر به دلیل مابه‌التفاوت نرخ ارز ایجاد شد که درحال‌حاضر با افزایش عرضه ارز تقاضا تعدیل می‌شود و پیش‌بینی‌ها مبنی‌بر این است که این اقدام منجر به کاهش نرخ ارز بازار سنا می‌شود و با رویکرد تعادلی بهتری وضعیت نرخ ارز در اقتصاد کشور تعیین می‌شود.

***نوسان‌های ارزی کم می‌شود

احمد حاتمی‌یزدی، کارشناس اقتصاد نیز در‌باره تاثیرات بازار متشکل ارزی در حوزه ارز و اقتصاد کشور گفت: بازار متشکل ارزی، فعالیتی مشابه با بورس دارد؛ به این صورت که نرخ‌گذاری‌ها و خرید و فروش‌ها بر اساس عرضه‌و‌تقاضا و به شکل شفاف در این بازار انجام می‌شود.
به گفته وی، اینکه خرید و فروش‌ها بدون محدودیت و به شکل آزاد در این بازار انجام شود و افراد بتوانند نیازهای ارزی‌شان را در این بازار تامین کنند، می‌تواند گام بسیار مثبتی باشد که بازار ارز به سمت تعادل پیش ببرد، ضمن اینکه این بازار می‌تواند بساط دلالی را جمع کند و خرید‌وفروش‌هایی که اینک در کوچه‌پس‌کوچه‌های چهارراه استانبول انجام می‌شود را سامان دهد.
این کارشناس به آمارهایی که از ارزهای خانگی از سوی مسئولان ارائه می‌شود اشاره و بیان کرد: بر مبنای گفته‌های مسئولان درحال‌حاضر حدود ۲۰ میلیارد دلار ارز در دست مردم است که در خانه‌های‌شان نگهداری می‌شود. به نظر من اگر این آمار درست باشد، با راه‌اندازی بازار متشکل ارزی، این میزان ارز خانگی می‌تواند وارد چرخه اقتصادی شود و از این بابت نوسان‌های ارزی در اقتصاد کاهش یابد.

به گفته حاتمی‌یزدی، درحال‌حاضر افرادی هستند که شاید بخواهند ارزشان را تبدیل به ریال کنند‌ یا افرادی باشند که نیاز خرد ارزی دارند که در نبود یک بازار شفاف ارزی مجبورند آن را در بازار آزاد و کوچه‌پس‌کوچه‌های چهارراه استانبول تامین کنند که این موضوع ریسک‌هایی را برای‌شان به همراه خواهد داشت. از این رو، با ایجاد بازار متشکل ارزی، این افراد می‌توانند در یک بازار شفاف و رسمی، نیازهای‌شان را تامین کنند و اگر قرار بر خرید ارز یا فروش آن باشد، بر اساس عرضه‌و‌تقاضایی که در این بازار وجود خواهد داشت با یک نرخ منطقی معاملات‌شان را انجام دهند. او ادامه داد: از آنجا‌ که این بازار می‌خواهد مرجعی برای کشف نرخ و نرخ‌گذاری ارز باشد، ‌‌با توجه به عرضه‌و‌تقاضایی که در این بازار وجود خواهد داشت نرخ‌ها تعیین می‌شود و اگر این روند به شکل واقعی و درست اجرایی شود در نهایت می‌تواند زمینه‌ساز کاهش قیمت‌ها و نوسان‌های نرخ ارز شود. علاوه‌بر این، این بازار می‌تواند باعث مشخص شدن میزان ارزهای خانگی مردم شود. این موضوعی است که می‌تواند مسئولان را در تصمیم‌گیری‌ها کمک کند.

***هدف، ایجاد ثبات است

سیدحسین سلیمی، عضو هیات‌مدیره بانک خاورمیانه در گفت‌وگو با ایبِنا درباره تاثیر بازار متشکل معاملات ارز بر نرخ ارز و کشف واقعی نرخ دلار نیز ‌که به گفته فرهاد دژپسند، وزیر امور اقتصادی و دارایی قرار است از هفته جاری فعالیت خود را آغاز کند، اظهار کرد: هدف اصلی از راه‌اندازی این بازار، ایجاد ثبات در بازار ارز است.
وی با بیان اینکه هنوز نمی‌دانیم عکس‌العمل بازار ارز به راه‌اندازی بازار متشکل ارزی چیست، تصریح کرد: در روزهای اخیر نرخ دلار روندی افزایشی داشته و باید ببینیم با راه‌اندازی این بازار، تا چه اندازه نرخ‌ها واقعی‌سازی خواهد شد.

سلیمی تاکید کرد: هر اندازه ثبات در بازار ارز ایجاد شود، به نفع اقتصاد و سرمایه‌گذاری در کشور است.
این کارشناس در ادامه با توجه به ثبت شرکت متناظر با اینستکس در ایران با عنوان ساز‌کار تجارت و تامین مالی ایران و اروپا‌(STFI) تاکید کرد که به‌تدریج آثار آن را در بازار خواهیم دید. به گفته وی، با آغاز فعالیت اینستکس بین ایران و اروپا، آرامش به بازار ارز باز‌خواهد‌گشت و امکان تجارت با روش تهاتر فراهم خواهد شد. این کارشناس مسائل بانکی ادامه داد: پیش از این بسیاری از تاجران و بازرگانان برای واردات ناچار به ثبت سفارش و فعالیت در سامانه نیما بودند که فرآیند زمانبری دارد اما با راه‌اندازی این ساز‌کار می‌توان دست‌کم مواد غذایی، دارو و تجهیزات پزشکی را با روش تهاتر وارد کرد.

***گامی در راستای تک‌نرخی کردن ارز

احمد کیمیایی‌اسدی، عضو کمیسیون بازار پول و سرمایه اتاق تهران هم در این باره در گفت‌وگو با صمت با تاکید بر این مسئله که یکی از دغدغه‌های فعلی دولت، بخش خصوصی و در کل فعالان اقتصاد‌ این است که بازار ارز ثبات لازم را ندارد و شکاف عمیقی بین نرخ ارز دولتی و آزاد وجود دارد‌، افزود: این وضعیت باعث شده تا افرادی که دسترسی به ارز دولتی دارند، رانت در اقتصاد را افزایش دهند و ارز ارزان به کالا‌های اصلی به شکل درست تخصیص پیدا نکند.

او با تاکید بر اینکه این فاصله ۵۰ درصدی نرخ ارز دولتی و آزاد سبب شده تا صادرکنندگان رغبتی به وارد کردن ارز صادراتی به چرخه اقتصاد نداشته باشند و این مهم خود عرضه و تقاضای ارز را با مشکلاتی روبه‌رو کرده است، افزود: برای برون‌رفت از این شرایط دولت مصمم است تا متشکل کردن بازار ارز را در دستور کار قرار دهد و بازاری با همین عنوان ایجاد کند.
وی با بیان اینکه هدف از تشکیل این بازار باید ثبات‌بخشی به نرخ‌ها و فاصله گرفتن از ارز چند‌نرخی باشد یا نرخ ارز آزاد و دولتی را به یکدیگر نزدیک کند، افزود: این مهم باعث می‌شود افراد سودجو دیگر ترغیب به کسب سود در این بازار نشوند و ارز مورد نیاز بخش‌های مختلف به شکل آسان‌تر‌ تامین شود. اینکه ارز ارزان به‌راحتی در اختیار افراد قرار گیرد و به رانت در اقتصاد دامن بزند اصلا منطقی نیست.
 به گفته کیمیایی‌اسدی، به نظر می‌رسد که بازار متشکل بتواند تا حدی از نابسامانی‌های بازار ارز کم کند اما به هر حال نتیجه آن زمانی مشخص می‌شود که ساز‌کار این بازار به شکل دقیق مشخص شود و فعالیتش را آغاز کند. این کارشناس معتقد است که در بحث راه‌اندازی این بازار فرصت‌های زیادی وجود داشت که در سال‌های گذشته آن را از دست دادیم. این فرصت در گذشته وجود داشت که ارز برای همیشه به سمت تک‌‌نرخی کردن پیش برود‌ اما به هر حال این امر محقق نشد و اینک که ناگزیر به اجرای این سیاست هستیم امیدواریم به گونه‌ای اجرایی شود که به چند‌نرخی شدن ارز دامن نزد و مشکلات را تشدید نکند.

دنیای اقتصاد