مهرداد رحمانی – استاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد تاکستان – اظهار کرد: نرخ ارز توسط بازار و از طریق تلاقی منحنیهای عرضه و تقاضای ارز تعیین میشود؛ مؤلفههای عرضه ارز شامل صادرات، ورود توریست به کشور، ورود سرمایه به کشور و دریافت وام و کمکهای بلاعوض خارجی است. از سویی دیگر مؤلفههای تقاضای ارز نیز شامل واردات، خروج توریست از کشور، خروج سرمایه از کشور و پرداخت وام و کمکهای بلاعوض خارجی است.
وی ادامه داد: در شرایطی که اقتصاد یک کشور تضعیف مستمر در ارزش پول ملی را تجربه کند آنگاه یکی از مؤلفههای تقاضای ارز با عنوان سفتهبازی فراگیر ارز نیز شکل میگیرد که در اقتصاد ایران این سفتهبازی در بازار نقدی ارز صورت میپذیرد.
این استاد دانشگاه تشریح کرد: سفتهبازی در بازار نقدی ارز فرآیندی است که در آن سفتهبازان اقدام به خرید نقدی ارز و نگهداری آن بهمنظور فروش با قیمت بالاتر در آینده میکنند؛ در چنین شرایطی حتی سفتهبازان اقدام به استقراض ریالی از بانکها و مؤسسات پولی مالی کرده و بابت آن بهرههای ریالی پرداخت میکنند. سپس، سفتهبازان اقدام به خرید ارز در بازار نقدی و سپردهگذاری ارزی آن کرده و درنهایت در تاریخ سررسید استقراض ریالی، ارز خریداریشده را به فروش میرسانند و ضمن پرداخت اصل استقراض ریالی و بهرههای متعلق به آن، سود نیز به دست میآورند.
وی بیان کرد: در شرایطی که تضعیف پول ملی بهصورت مستمر در کشور رخ دهد و مردم عادی هم بهطور فراگیر اقدام به سفتهبازی بر روی ارز کنند آنگاه رفتار مردم یک رفتار سفتهبازی غیرتثبیتکننده خواهد بود بهطوریکه به هنگام افزایش نرخ ارز مردم باانگیزه بیشتری ارز خریداری میکنند به امید اینکه افزایش نرخ ارز در آینده ادامه خواهد داشت و با فروش آن در آینده کسب سود خواهند کرد.
رحمانی عنوان کرد: از سویی دیگر از اواسط اردیبهشت ۹۷ با خروج یکجانبه آمریکا از برجام و بازگشت تحریم به اقتصاد ایران، مؤلفههای عرضه ارز با شوک و محدودیت جدی مواجه شدند. با توجه به دولتی بودن بخش نفت در اقتصاد ایران، درآمدهای حاصل از صادرات نفت نیز به دست دولت میرسد و لذا بانک مرکزی بهعنوان بانک دولت، عرضهکننده اصلی ارز حاصل از صادرات نفتی در کشور است.
وی اضافه کرد: با توجه به اینکه در یک سال و نیم اخیر فرایند صادرات نفت و وصول درآمدهای ارزی حاصل از این صادرات بهشدت با محدودیت مواجه شده است لذا عرضه ارز کاهشیافته و از اردیبهشت ماه ۹۷ تا به امروز نرخ ارز بارها نوسان داشته و روند صعودی اما سینوسی شکل را تجربه کرده است. در سال گذشته نرخ ارز نزدیک ۲۰ هزار تومان در اواخر شهریور و اوایل مهرماه سال ۹۷ رسید و در آذرماه سال گذشته به کمتر از ۱۰ هزار تومان نیز بازگشت اما مجدداً روند افزایشی آن را در اواخر سال گذشته و اوایل سال جاری شاهد بودیم و قیمت ارز به بالای ۱۵ هزار تومان رسید که اکنون نیز در نرخ حدود ۱۳۵۰۰ تومان به ازای هر دلار در بازار قرار دارد.
این کارشناس اقتصاد تحلیل کرد: از اوایل سال گذشته تاکنون دلیل این نوسانات بزرگ در نرخ ارز، محدودیت شدید عرضه ارز از سوی بانک مرکزی، انتظارات تورمی بالا و دورنمای کاهش ارزش پول ملی در اذهان عمومی و درنتیجه سفتهبازی غیرتثبیتکننده و فراگیر مردم بوده است.
رحمانی با اشاره به اینکه در سالجاری شاهد کاهش انگیزه سفتهبازی نقدی در بازار ارز بودیم، تشریح کرد: با کاهش نرخ تورم در سال ۹۸ نسبت به سال ۹۷ از انتظار مردم برای استمرار کاهش ارزش پول کاسته شد و درنتیجه تقاضای سفتهبازی برای ارز تا حدی کاهش پیدا کرد و باعث شد که مردم ارز را بهعنوان تنها منبع حفظ ارزش داراییهای خود نبینند.
وی با اشاره به اینکه در حال حاضر نرخ دلار در حول ۱۳۵۰۰ تومان مورد دادوستد قرار میگیرد، گفت: ناگفته نماند که در سال گذشته و ساجاری، دولت از محل افزایش نرخ ارز منتفع شده بهطوریکه توانسته بخش زیادی از کسری بزرگ بودجه خود را تأمین کند و لذا همین منفعتطلبی دولت نیز انگیزهای برای تلاش و مداخله کمتر بانک مرکزی در خصوص کاهش نرخ ارز است؛ تا زمانی که مؤلفههای عرضه و تقاضای ارز دستخوش تغییر جدی نشوند لذا انتظار بر این است که تا پایان سال جاری نرخ ارز پنج درصد کمتر و یا بیشتر از نرخ جاری در نوسان باقی بماند.
این استاد دانشگاه عنوان کرد: با توجه به تغییر قیمت بنزین از روز ۲۴ آبان ماه و تأمین بخش دیگری از کسری بزرگ بودجه دولت در سالجاری از محل افزایش قیمت سوخت، انتظار بر این است که انگیزه دولت و بانک مرکزی برای کنترل نرخ ارز در محدوده فعلی بیشتر شده باشد. زیرا اکنون نیاز دولت به تأمین کسری بودجه خود از محل افزایش مجدد نرخ ارز تا حدودی کاهشیافته است. لذا، بانک مرکزی با ورود به بازار ارز و استفاده از منابع ارزی و تزریق آنها به بازار مانع افزایش شدید نرخ ارز خواهد شد تا از این طریق مانع افزایش نرخ تورم ناشی از افزایش نرخ ارز شود.
وی تأکید کرد: این پیشبینی را میتوانیم برای کوتاهمدت و حداکثر تا پایان سالجاری یا اوایل سال آینده داشته باشیم و نرخ ارز ممکن است بسته به رویدادهای اقتصادی و سیاسی آتی، در سال آینده دستخوش تغییراتی شود. پس پیشبینیهای بلندمدت ارز با نااطمینانیهای بسیار بالا همراه است و تنها میتوانیم بر پیشبینیهای کوتاهمدت تکیه کنیم.
***امکان جهش نرخ دلار وجود دارد؟
در شرایطی که تنها یک ماه و نیم به روزهای پایانی سال باقی مانده است، برخی از گزارشها از احتمال ثبات قیمت ارز در روزهای پایانی سال خبر میدهد.
برخلاف ماههای گذشته، بررسی شاخص دلار نشان میدهد که در طول یک ماه گذشته از کمترین نوسان برخوردار بوده است؛ اگرچه در همین مدت حدود ۵۰۰ تومان روی قیمت دلار رفته است. مشاهده اعداد و ارقام بازار ارز در طول یکماه گذشته حاکی از آن است که نرخ دلار در روز ۱۳ دیماه روی رقم ۱۲ هزار و ۹۵۰ تومان قرار داشت، این در حالی است که هماکنون دلار با قیمتی در حدود ۱۳ هزار و ۴۵۴ تومان فروخته میشود. این یعنی در طول یکماه اخیر، نوسان نرخ دلار در حد ۳.۸ درصد بوده است.
در این شرایط، تنها یک ماه و نیم به روزهای پایانی سال باقی مانده است و برخی از گزارشها، از احتمال ثبات قیمت ارز در روزهای پایانی سال خبر میدهد. یکی از روایتها، مربوط به روند بازار ارز در ۷ سال گذشته است و پیشبینی شده حتمالا قیمت ارز تا پایان سال با رشد ۱.۵ درصدی به حدود ۱۳ هزار و ۷۵۰ تومان برسد. حتی گفته میشود که وضعیت کنونی بازار ارز شباهت زیادی به سال ۹۱ و یک سال بعد از تلاطم ارزی دارد که دلار را از هزار تومان به ۳ هزار تومان کشاند؛ به طوری که بهمن و اسفند سال ۹۱ بازار ارز با بازدهی صفر روبهرو بود؛ اتفاقی که ممکن است امسال هم تکرار شود.
***بازار ارز مدیریت شد
این در شرایطی است که بنا به گزارشی که عبدالناصر همتی، رییسکل بانک مرکزی چندی پیش در پنجاه و نهمین مجمع بانک مرکزی ارائه کرد، از پیشبینی و تحلیلهایی مربوط به دلار ۳۰ و ۴۰ هزار تومانی سخن گفته شد.
به گفته عبدالناصر همتی، بسیاری از تحلیلهای تابستان سال ۱۳۹۷ پیشبینی نرخ ارز بسیار بالا و غالبا در حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار تومان برای پایان سال ۱۳۹۷ را داشتند، اما بانک مرکزی با ثباتبخشی به بازار ارز اولا اعتماد عمومی را به مدیریت اقتصادی کشور بازگرداند و یاس و ناامیدی ایجاد شده را برطرف کرد و ثانیا همان چیزی که آمریکا برای به زانو درآوردن ایران به آن امید بسته بود را مرتفع کرده بود.
وی همچنین یکم بهمنماه امسال در یک برنامه زنده تلویزیونی تاکید کرد: یکسال و نیم پیش در اوج التهابات ارزی که دلار به بالای ۱۹ هزار تومان رسید، رسما اعلام کردم که سیاستهای جدیدی ارزی شروع شده و به مردم قول دادم که نرخ ارز را کنترل میکنم، اما به هر حال شوکی که تحریم ایجاد کرده را مهار کردیم. در این دوره یکسال و نیمه به کمک دولت، توانستهایم که این توطئه را متوقف کرده و بازار ارز را به ثبات برسانیم.
رییس کل بانک مرکزی متذکر شد: ثبات بازار ارز ناشی از اقدامات پیچیدهای در بخش نقل و انتقال ارز، تهاتر، اقدامات ریالی و ارزی بوده است و اکنون تجارت خارجی به ثبات رسیده است. در ۹ ماهه امسال بالغ بر ۳۱ میلیارد دلار رسیده است و ۱۰۰ میلیون دلار هم مازاد تجاری داریم، آن هم در کشوری که تحت سختترین تحریم است.
همتی عنوان کرد: قول میدهم که ثبات نرخ ارز را حتما تضمین کنم. هنوز هم نرخ ارز ارزش ذاتی ارز نیست، ولی ثبات را فدای نرخ نخواهم کرد که نرخ را به یک نقطه برسانم ولی نوسان داشته باشد، پس من قول میدهم که اقتصاد ایران پیشبینی پذیر شود.
***احتمال جهش ارزی وجود ندارد
در این فضا، تحلیلگران بازار ارز اعتقاد دارد که دیگر احتمال انفجار قیمت ارز وجود ندارد. سید کمال سیدعلی، معاون اسبق ارزی بانک مرکزی در خصوص اینکه بازار ارز ایران در ماههای باقیمانده از سال به کدام سو حرکت خواهد کرد، گفت: پیچیدگیهای سیاسی در ایران بسیار بالاتر از قبل است. از این رو نمیتوان بازار ارز را به صورت مجرد و بدون توجه به پیچیدگیهای سیاسی مورد بررسی قرار داد. از این رو قطعیتی در این حوزه وجود ندارد، اما آنچه مسلم است، اینکه بازار ارز از منظر اقتصادی، درگیر بحران و چالشی جدی نیست و انتظار واقعی و مبتنی بر دادههای اقتصادی حرکت دلار به سمت واقعی شدن است.
به اعتقاد وی، دلار در شرایط کنونی با مدیریت ویژه بانک مرکزی روبهروست و به نوعی بانک مرکزی با پایین نگه داشتن تقاضا و خارج کردن تقاضاهای غیرمعمول از بازار مانع از سفتهبازی در بازار ارز میشود. این اتفاق، اتفاق مهمی است که نباید آن را از نظر دور داشت.
سیدعلی با اشاره به اینکه ثبات اقتصادی و پایدار شدن شاخصها خود می تواند زمنیه را برای آرامش بیشتر بازار ارز فراهم کند، گفت: این اتفاق مهم در صورتی محقق میشود که فشارهای سیاسی نیز تا حدی کاهش یابد؛ چراکه برآوردها حاکی از آن است که اقتصاد ایران در شرایط کنونی به شدت تحت فشارهای سیاسی و خارجی نظیر تحریمهاست، اگر تا قبل قیمت نفت به عنوان یک عامل برونزا اقتصاد را تحت تاثیر قرار میداد، امروزه تشدید تحریمها به عنوان عامل برونزا اقتصاد را تحتفشار گذاشته است اما بیتردید تلاش برای عادیسازی و حل مشکلات از طریق دیپلماتیک میتواند زمینه بهبود وضعیت را مهیا کند.
معاون اسبق ارزی بانک مرکزی در پاسخ به این سوال که چرا با شدت گرفتن هر هیجان سیاسی، شایعاتی در خصوص انفجار قیمت ارز به گوش میرسد، عنوان کرد: با توجه به اینکه قیمتها در بازار ارز در شرایط کنونی اتفاقا بالاتر از واقعیت اقتصادی است، از این رو احتمال انفجار قیمت ارز وحود ندارد. به این ترتیب انتظار انفجار قیمت ارز انتظاری منطقی نیست و بازار ارز در همین شرایط سال پرنوسان ۹۸ را به پایان خواهد برد.
***اجازه افزایش قیمت ارز را نمی دهیم
عبدالناصر همتی، رییسکل بانک مرکزی چندی پیش در هشتمین سالگرد تاسیس کانون صرافان ایرانیان تاکید کرد: ما باکنترل قدرت ریال و تامین ارز اجازه نوسان و افرایش قیمت ارز در بازار را نخواهیم داد.
به گفته وی، صادرکنندگان نیز همکاری خوبی با بانک مرکزی داشتهاند که ما از آن ها تشکر میکنیم، مردم بدانند که وضعیت خوبی داریم و حتی نسبت به قبل بهتر شده و راههایی برای فروش نفت و تامین ارز نیز یافتهایم.
رییس شورای پول و اعتبار تاکید کرد: نرخ ها در بازار نرخ واقعی نیست و به سمت ارزش ذاتی آن تعدیل میشود.
این مطلب بدون برچسب می باشد.
ثبت دیدگاه