معاون عملیات و نظارت بر بازار بورس کالای ایران گفت: بررسیهای صورت گرفته از روند معاملات و قیمت انواع محصولات طی یک تا دو سال گذشته در بورس کالا و بازار خارج از بورس بیانگر آن است که نقش رگولاتوری وزارت صمت در بازار فولاد به خوبی ایفا نشده است؛ به طوری که اقدامات زیادی در این راستا برای حمایت از مصرفکننده انجام شد اما قیمتی که کالا با آن به دست مصرفکننده رسید، با تفاوت قابل ملاحظهای در حدود ۲۰ درصد، بالاتر از قیمتهای معامله در بورس بود و نتیجه موردنظر محقق نشد.
رضا محتشمیپور با اشاره به اینکه در بازارهای رقابتی کالایی، نه خریدار و نه فروشنده کالا امکان کنترل و اثرگذاری بر روند بازار را ندارند، اظهار داشت: در بازارهای رقابتی، عرضهکننده و خریدار هیچ کدام به تنهایی امکان تعیین قیمت را ندارند و دستکاری در بازار ممکن نیست؛ چراکه قیمت براساس نظام واقعی عرضه و تقاضا تعیین میشود اما در بازارهایی که انحصار حاکم است، رفتار تولیدکننده یا عرضهکننده تعیینکننده است و احتمال دارد عرضهکننده میزان عرضه یا قیمت را به سمت خاصی مدیریت کند که این شرایط را سوءاستفاده از انحصار تلقی میکنیم.
***نیاز به نهاد تنظیمگری بازار
معاون عملیات و نظارت بر بازار بورس کالای ایران گفت: ازاینرو، در بازارهای انحصاری نیاز به نهادی احساس میشود که بدون درنظر گرفتن منفعت خریدار و یا فروشنده و با اطلاع از عوامل بازار و از طریق گذاشتن قواعدی که امکان انحصار را حذف کرده است، تنظیمگری کند تا قیمتها در نسبت متعادلتری تعیین شود.
محتشمیپور با اشاره به اینکه بازار کالای عمومی و با مصرف بالا در کشور عموما با انحصار مواجه هستند، یادآور شد: در حوزههایی همچون فلزات، پتروشیمی و فرآوردههای نفتی که انحصار وجود دارد، میزان عرضهها روی بازار اثرگذار است و همین موضوع یک عامل اصلی برای وجود نهاد رگولاتور قوی برای تنظیم بازار به شمار میرود.
وی با بیان اینکه در حوزه بازارهای کالایی، بخشی از معاملات در بورس و بخش دیگر در بازار سنتی انجام میشود، بیان داشت: به این ترتیب بورس کالا از دو جنبه تحت تاثیر تصمیماتی است که در صنایع و در بازارهای حقیقی گرفته میشود. تصمیماتی مانند ممنوعیت یا مجاز شدن صادرات و یا واردات یک کالا که بورس کالا نیز از چنین تصمیماتی اثر میپذیرد و به صورت مداوم با تغییر این تصمیمات مکانیسمهای معاملاتی نیز باید تغییر کند؛ این در حالی است که در بازار سهام چنین تاثیرپذیری از مقررات وجود ندارد. از این رو اگر نظام مقرراتی درستی از سوی رگولاتوری حاکم نباشد در بورس کالا با مشکلاتی در معاملات روبهرو میشویم.
*** در بخش عرضه مشکلی نداریم
معاون عملیات و نظارت بر بازار بورس کالای ایران ادامه داد: به عنوان مثال در خصوص شمش و بیلت آلومینیوم، با وجود آنکه میزان تولید بیش از نیاز بازار داخل است، اما به دلیل عرضه کم تولیدکنندگان، این حوزه با رقابت خریداران مواجه هستیم؛ چراکه مقررات کاملی وجود ندارد که عرضهکننده را ملزم به عرضه بخشی از تولیداتشان در بورس کند و ضعف همین مقررات موجب سوءاستفاده میشود. اما در حوزه محصولات پتروشیمیایی، مقررات کاملی وجود دارد که هرگونه معامله خارج از بورس، ممنوع بوده و اگر عرضهکنندهای بخواهد عرضه خود را کاهش دهد، طبق قانون امکان فروش در بازار خارج از بورس را نیز ندارد و به همین دلیل است که در بخش عرضه مشکلی نداریم. اما در بازار فولاد مشکل دقیقا از همین جا شروع میشود و نقش رگولاتوری به درستی ایفا نمیشود.
محتشمیپور با تاکید بر اینکه عرضهکننده محدودی در بازار فولاد وجود دارد، گفت: به دلیل انحصار در بخش عرضه در بازار فولاد، رفتار عرضهکننده بازار را تحت تاثیر خود قرار میدهد. به عنوان مثال در سال ۹۸ تعداد ۷۹ عرضهکننده فولاد در بازار فولاد وجود داشت که طبق آمارهای معاملاتی ثبت شده، اولین عرضهکننده از نظر حجم معاملاتی بیش از ۳۰ درصد عرضههای سال گذشته را به تنهایی دراختیار خود داشته و همچنین بیش از ۶.۵ میلیون تن محصول از ۹ میلیون محصول معامله شده در بورس کالا در انحصار سه شرکت بزرگ فولادی کشور بوده است.
***تشریح سه وظیفه نهاد رگولاتوری
معاون عملیات و نظارت بر بازار بورس کالای ایران در ادامه ضمن تشریح سه وظیفه مهم نهاد رگولاتوری، گفت: نهاد رگولاتوری، باید بازار را به گونهای تنظیم و مقررات را تعیین کند که محصولات فولادی در بورس و در فضای رقابتی عرضه شود؛ درغیر این صورت قیمت کالاها به دلیل عرضه محدود با رقابت غیرمنطقی روبهرو میشود. در مرحله دوم، این نهاد باید نظارت دقیق و کافی را بر بازار داشته باشد و اجازه ندهد تقاضای غیرمنطقی و ناشی از دلالی بازار را تحت تاثیر خود قرار دهد. به عبارت بهتر، نهاد رگولاتور باید نظارتهای خود را به شیوهای اعمال کند که تقاضای دلالی وارد بورس نشود.
وی افزود:در گام سوم نیز باید از مداخلات در سازوکار کشف قیمت پرهیز کند تا قیمتی روی تابلو کشف شود که عادلانه و منطقی باشد. اما سوال اصلی اینجاست که آیا در بازار فولاد این سه وظیفه مهم به اجرا درآمده و محقق شده است؟ که در پاسخ باید گفت بر اساس آمارهای موجود چنین اتفاقی محقق نمیشود.
***مداخلات بینتیجه و تقاضاهای بیپاسخ
محتشمیپور با تاکید بر اینکه شواهد و آمارهای معاملاتی موجود در بازار سنتی محصولات فولادی و بورس کالا نشان میدهد که رگولاتوری به درستی انجام نشده است، عنوان کرد: برای درک بهتر این موضوع نگاهی به روند عرضه ماهانه محصولات فولادی طی سال گذشته خواهیم داشت. نمودارهایی که نشان میدهد درخصوص برخی محصولات پرتقاضا و مهم گروه فولاد، با وجود مداخلات متعددی که به بهانه تنظیم بازار و حمایت از مصرفکننده نهایی از سوی وزارت صمت به عنوان نهاد رگولاتوری بازار صورت گرفته، اما نتیجه موردنظر حاصل نشده است!
وی اشاره کرد: روند افزایشی عرضه برخی محصولات ازجمله بلوم و بیلت در سال گذشته نشان میدهد که عملکرد وزارت صمت درخصوص این محصول خوب بوده است؛ اما در سایر محصولات آمارها بر کاهش عرضه حکایت دارد و تنها در پایان سال روند افزایشی بوده و این نشان میدهد که ظاهرا موفق نشدهایم نیاز بازار را تامین کنیم و اقدامات انجام شده نیز پایدار و موثر نبوده است. ضمن اینکه در طول سال هیچگاه عرضه پاسخگوی تقاضای موجود نبوده و با اختلاف محسوسی کمتر بوده است.
***شکاف قیمتی بین نرخهای پایه با قیمت معامله در بورس و بازار آزاد
معاون عملیات و نظارت بر بازار بورس کالای ایران با تاکید بر اینکه قیمت، تعادل بین عرضه و تقاضا را نشان میدهد، گفت: بررسی روند قیمتی نشان میدهد که وزارت صمت در شرایطی در قیمتها و معاملات مداخله کرده که فاصله بین قیمت پایه با قیمت معامله پس از مداخلات انجام شده افزایش یافته و با وجود آنکه قیمت پایه کاهش داشته، اما قیمت اصلی بالا رفته است.
محتشمیپور ادامه داد: برای مثال، در سال گذشته و پس از صدور ۱۶ دستورالعمل جدید قیمت بلوم و بیلت در تاریخ ۲۴ اسفندماه در بازار آزاد به پنج هزار و ۴۵۰ تومان رسید، حال آنکه این محصول در حالی در بورس به قیمت چهار هزار و ۵۰۰ تومان مورد معامله قرار گرفت که قیمت پایه آن سه هزار و ۲۸۱ تومان بود. به عبارت سادهتر، در بازار آزاد، قیمتها ۲۱ درصد بالاتر از قیمت معامله شده در بورس و بسیار بالاتر از قیمت پایه اعلامی بوده است. سبد میلگرد مخلوط نیز در تاریخ مذکور، در حالی در بازار آزاد به قیمت حدود ۶ هزار و ۴۶۶ تومان به فروش رسید که این قیمت در بورس پنج هزار و ۲۴۷ تومان بود که تفاوت ۲۳ درصدی را نشان میدهد.
*** یک جای کار مشکل دارد
وی تاکید کرد: بررسی روند معاملات محصولات فولادی در سال جاری نیز نشان میدهد که فاصله قیمتهای پایه با قیمت معامله ورق گرم در بورس افزایش یافته و زیاد شدن این شکاف قیمتی نشان میدهد که مداخلات صورت گرفته در جهت درستی انجام نشده و تنها شکاف را بیشتر کرده است.
معاون عملیات و نظارت بر بازار بورس کالای ایران اضافه کرد: در این میان حرف بورس کالا این است که همین تفاوت قیمتها نشان میدهد که یک جای کار مشکل دارد و قیمتهای تعیین شده واقعی نیست. در بیان گواه این ادعا میتوان به سه نقش رگولاتوری اشاره کرد؛ چرا که در وهله اول بررسی عملکرد سال گذشته عرضهکنندگان در بخش عرضه حاکی از آن است که عرضهها تنها در انتهای سال رشد داشته که این افزایش عرضهها به دلیل تشکیل پروندههای تعزیراتی برای برخی عرضهکنندگان نسبت به کاهش عرضه اتفاق افتاده است. دوم اینکه، همواره تقاضا فاصله زیادی با عرضه داشته و در سطح بالاتری قرار داشته و نهایتا اینکه قیمتهای بورس با فاصله زیادی نسبت به قیمتهای پایه به ثبت رسیده است.
***۲۹ مصوبه و دستورالعمل بیاثر
محتشمیپور با بیان اینکه بر اساس سه مورد مذکور میتوان نتیجه گرفت که با همه این مداخلهها نتوانستهایم عرضه و همچنین تقاضا را به درستی مدیریت کنیم و قیمت واقعی و عادلانهای را شاهد باشیم، اظهار کرد: به عبارت کلی، نقش رگولاتوری به خوبی اجرا نشده است. حال آنکه وزارت صمت به منظور تنظیم بازار، بارها اقدام به مداخله در سازوکار بازار کرده است؛ به طوری که در سال ۹۷ تعداد ۱۶ دستورالعمل و ابلاغیه دولتی برای حوزه فولاد داشتیم و این تعداد در سال ۹۸ نیز به ۱۲ دستورالعمل رسید و روند صدور این مصوبات و دستورالعملهای جدید تاکنون در سال جاری نیز ادامه داشته است. به عبارتی، بعد از صدور ۲۹ بار قاعده و تغییر مقررات و دستورالعملهای جدید باز هم بازار فولاد با چالشهای سابق مواجه است و همچنان تقاضای بدون پاسخ در بازار وجود دارد.
***مقایسه نقش رگولاتوری فولاد و پتروشیمی
معاون عملیات و نظارت بر بازار بورس کالای ایران در ادامه ضمن مقایسه دو گروه پتروشیمی و فولادی و رگولاتوری در این دو بازار، توضیح داد: بازار محصولات پتروشیمی با ۲۳۴ کالا و ۳۴ عرضهکننده بدون مداخله و تنها با صدور یک مصوبه در طول یک سال، معاملات خود را بدون مشکل پیگیر است. به طوری که، متوسط رقابت قیمتها در معاملات این گروه تفاوت معنیداری با قیمتهای پایه نداشته و تنها حدود ۳ درصد بوده است. اما در حوزه معاملات بلوم و بیلت با ۲۰ عرضهکننده و چهار محصول، وضع بازار ملتهب بوده و به طور متوسط رقابت بیش از ۲۰ درصدی را در قیمت ها شاهد بودهایم و مقایسه بین آمارهای معاملاتی این دو گروه از تفاوت نقش رگولاتوری موثر و غیرموثر در دو بازار محصولات پتروشیمی و فولادی حکایت دارد.
*** رقابت خریداران در گروه فولاد سه برابر رقابتهای خریداران در گروه پتروشیمی
وی به میزان رقابت در معاملات این دو گروه نیز اشاره کرد و گفت: طی اردیبهشتماه سال جاری و در معاملات گروه محصولات فولادی شاهد ثبت میانگین قیمت پنج هزار و ۸۳۷ تومان بودهایم که این رقم نسبت به قیمت پنج هزار و ۲۰ ریال حاکی از رقابت ۱۶ درصدی است که این رقم برای یک گروه یک فاجعه محسوب میشود. حال آنکه در حوزه معاملات محصولات پتروشیمی و تنها برای یک محصول خاص و پرچالش و دارای التهاب مثل پلی اتیلن گرید بطری، رقابت خریداران به حدود ۱۰ درصد بالاتر از قیمت پایه رسیده است. این نسبتها حاکی از آن است که رقابت خریداران در گروه فولاد سه برابر رقابتهای خریداران در گروه پتروشیمی است و این امر بر ایرادات و اشکالات موجود در رگولاتوری در بازار فولاد مهر تایید میزند.
محتشمیپور به حجم عرضه، تقاضا و معاملات این دو گروه نیز پرداخت و یادآور شدد: در شرایطی میزان عرضه محصولات فولادی در بورس بسیار پایینتر از حجم تقاضا است که در بازار محصولات پتروشیمی عمدتا عرضهها بر تقاضا فزونی دارد و حتی در خصوص محصول پلی اتیلن گرید بطری که در اغلب موارد با رقابت خریداران نیز روبهرو است، به جز یک یا دو ماه از سال به دلیل رشد تقاضای فصلی، در مابقی دورهها تقاضا کمتر از عرضه بوده و به همین دلیل نیز حجم معاملات پایینتر از عرضه بوده است.
***محصول ارزان به دست مصرفکننده نرسید
بر اساس گزارشی از ایسنا، معاون عملیات و نظارت بر بازار بورس کالای ایران در پایانبا تاکید بر لزوم بهبود و اصلاح نقش رگولاتوری در حوزه فولاد، خاطرنشان کرد: همه این مداخلات، دستورالعملها، دستکاری قیمتها و ابطال معاملات را انجام دادیم که از مصرفکننده حمایت کنیم؛ درحالی که قیمتی که کالا با آن به دست مصرفکننده رسید، با تفاوت قابل ملاحظهای در حدود ۲۰ درصد، بالاتر از قیمت های معامله در بورس بوده و نتیجه موردنظر حاصل نشده است.
این مطلب بدون برچسب می باشد.
ثبت دیدگاه