آیا تحریم‌ها بر ساز و کار صنعتی کشور بی اثر بوده است؟

تحریم­ های ­اقتصادی آمریکا علیه ایران بی­سابقه ترین حجم خود را در دوره ریاست جمهوری ترامپ در طول تاریخ تجربه کرد. این تحریم ها تبعات مالی و اجتماعی بسیار زیادی برای کشور ما داشت.

 اما ایران هم رفتار انفعالی در قبال تحریم­ ها را از سر نگرفت و به دنبال راه­های مختلفی برای دور زدن آنها بر آمد. بخش­های اقتصادی و زیرساختی ایران بیشترین تاثیر را از تحریم ها را تجربه کردند.

 این در حالی است که سعید عسگرزاده دبیر انجمن سنگ آهن بیان کرده است که بخش صنعت ایران از تحریم­ها آسیب چندانی ندیده است. در ادامه به این موضوع و چرایی آن خواهیم پرداخت.

سیاست های ترامپ در فشار حداکثری به ایران

سیاستهای گسترده تحریم­های ترامپ بسیاری از منافع مالی به دست آمده از توافق هسته ای سال ۲۰۱۵ را لغو کرد و در نتیجه، ایران شروع به کنار گذاشتن محدودیت­های هسته‌ای خود طبق توافق برجام کرد.

افزایش سطح غنی سازی اورانیوم به ۲۰ درصد و شروع فعالیت‌های مربوط به تولید فلز اورانیوم در اوایل ماه جاری آخرین مورد از مجموعه موارد نقض توافق از سمت ایران بود و همیشه ایران اعلام کرده بود که شروع کننده تناقضات در متن و روح برجام نبوده است.

 اما تبعات اقتصادی خروج آمریکا از ایران تجربه ۴ سال رکود اقتصادی بوده است.

در شرایط فعلی اما بایدن به دنبال یک مسیر منطقی برای توافق با ایران است. شاید یک دلیل اصلی این موضع گیری ناکارآمدی تحریم ها و فرصت از دست رفته آمریکا برای مهار ایران باشد.

بخش صنعت ایران بعد از یک رکود نسبی توانست بازیابی و مهندسی مجدد خود را از سر بگیرد. این موضوع تا جایی پیش رفت که علارغم وجود تحریم ها و بحران کرونا ایران دهمین کشور تولید کننده فولاد در سال ۲۰۲۰ شد. به نظر می رسد اقتصاد صنعتی ایران دوره فشار حداکثری در سیاست های ترامپ را رد کرده باشد.

مصون ماندن صنعت ایران از فشار تحریم ها

با وجود اینکه بخش­های اقتصادی، بهداشتی و زیرساختی ایران زیر فشار تحریم ها متوجه زیان های گسترده شد اما به نظر می رسد که بخش صنعت ایران از این موضوع کمترین آسیب را دیده باشد.

در همین راستا مدیرعامل شرکت البرز پارت جهان از رونق صنایع داخلی در سایه تحریم خبر داده است.

مسعود نامداری در مصاحبه ای با خبرگذاری فلزات آنلاین بیان کرد که تحریم‌ها باعث شد مسئولانی که به هر قیمتی به واردات علاقه دارند، از آن ناامید شوند و به صنایع داخلی توجه کنند که این امر باعث ایجاد رونق نسبی در صنایع تامین‌کننده قطعات و تجهیزات نفت، گاز و پتروشیمی شده است.

کم اثر بودن تحریم ها در ساختار اقتصاد معدنی ایران

از سویی دیگر به نظر می­رسد که تحریم­ ها به ساختار اقتصاد معدنی ایران نیز نتوانسته است ورود کند.

وجیه اله جعفری معاونت وزیر صنعت معدن و تجارت و رئیس هیات عامل ایمیدرو در صفحه رسمی این سازمان اعلام کرده است که حوزه معدن و صنایع معدنی به رغم پیچیده‌گی‌های ناشی از تحریم­ توانسته خود را در مقابل این هجمه‌ها مقاوم نگه دارد.

 ایمیدرو حتی در سایه تحریم‌ها توانسته در تولید، اشتغال، توسعه زیرساخت ها، صادرات و همچنین کاهش فاصله طبقاتی پیشرو باشد.

 زنجیره معدن بعد از گذشت ۲ سال از اعمال فشار حداکثری توانسته است بدون ذره ای خلل در مسائل تجاری به بهره وری و رشد برسد. این نشان می دهد که صنعت ایران به نسبت توانسته جای خود را در اقتصادی جهانی فارغ از تحریم ها حفظ کند.

نقش توافقنامه تجاری ایران و چین در مهار تحریم ها

توافق تجاری ایران و چین با وجود اینکه متن و محتوای توافق نامه آن هنوز به شکل رسمی منتشر نشده است اما می تواند در شکوفایی اقتصادی ایران در بخش صنعت نقش مهم و موثری را ایفا نماید.

 این سند هر چه باشد می تواند ورود ارز را به ایران هموار سازد. سعید عسگرزاده،دبیر انجمن سنگ آهن در خصوص بی تاثیر بودن تحریم­ های اقتصادی آمریکا بر علیه ایران در بخش صنعت گفته است که این توافق می‌تواند از جنبه‌های متفاوتی از جمله تأمین تجهیزات، استفاده از فناوری چینی در صنایع و همچنین، تجارب چینی‌ها به صنایع ما کمک خواهد کرد و در مجموع باید گفت که این سند به وضعیت معدن ایران لطمه‌ای نخواهد زد و سرمایه‌گذاری چین به منطقه‌ای ورود پیدا خواهد کرد که هنوز در کشور مورد استفاده قرار نگرفته است.

نگاه واقع بینانه به نقش تحریم­ ها در اقتصاد صنعتی ایران

کشور در شرایطی قرار دارد که در آستانه لغو تحریم‌های آمریکا است. در این شرایط دو طرف مذاکره سعی بر این دارند که قدرت چانه زنی خود را به روش های مختلف بالا ببرند.

 اینکه بیان شود اقتصاد صنعتی ایران از تحریم ها آسیبی ندیده است یک گزاره اشتباه است که صرفا به دلیل شرایط فعلی از سمت سیاستگذاران صنعتی مطرح می شود.

موضوعی که نباید از آن غافل شد صعود بی‌سابقه ارزش ارزهای خارجی در برابر ریال و مشکلات بازارهای صادراتی ایران در بخش صنعت بود.

 تامین تجهیزات و بازسازی و احیای بخش های صنعتی در دوران تحریم با هزینه های بالایی صورت می پذیرفت و شاهد تورم افسارگسیخته در بخش صنعت بودیم.

نمونه بارز این موضوع را می توان در زیان ده بودن دو شرکت خودروسازی داخلی ایران دانست.

نمی توان گفت که صنعت ایران از تحریم ها هیچ آسیبی ندیده است. اتفاقا صنعت ایران آسیب زیادی از تحریم ها دریافت کرده است. اما به همت نیروی انسانی ارزان و سیاست های متفاوت ایران در قبال تعطیل نشدن خط تولید کارخانه ها در اوج همه گیری کرونا شاهد این بودیم که بخش صنعت توانست از این بحران عبور کند.